وبلاگ کلاس زبان هورامی دانشگاه پیام نور

ویرێ وێپا و ئینسانی، جە هەزار ویری تەسکوو بێ بنەماو دژە ئینسانی خاستەرا

ویروو ئارۆ هەر ئینسانێ مشیۆم ویرێ وەڵ جە هەرچێنە ئازادانە بۆنە، و ئێحترام پەی ئینسانی و ئینسانیەتی جە ڕاسیگاو لێژیگاو ژیوایشەنە کەرۆ بە بنەماو باوەڕکاش، ئارۆ هەر کەس هەن شۆنەو ئانەیوە بە جۆری  ویروو باوەڕوو وێش بازۆرە دلێ مەژگوو ئینسانێوە تەری، و ئینسانێ تەر یاونۆ بە قەناعەت و بارۆش سەروو ئا ڕێ کە ئاذ ماچۆش، ئینسانی ئاگاو ژیر وەڵ چانەینە کە ویروو باوەڕ یا ئایدۆلۆژیێ تایبەت قبووڵ کەرۆنە مشیۆم، بێوە وێشەرە و وێش، جە وەهلەو ئەوەڵینە ئا ویریە هۆرسەنگنۆ کە بزانۆ یاوگەو مەبەستەکێش جێشێنێ ئایا ئا ویرە هەرمانە پەی خزمەت بە ئینسانیەتی کەرۆنە یا نا، ئایا ئا ویرە بە نسبەتوو ئا کۆمەڵگایە کە ئاذ مژیوۆ دەردە موەرۆنە یا نا، ئایا پا ویریە تاوی دوێ ئینسانێ هەژارێ یا دوێ کەسێ کە گرفتاروو ویرێ تەسکی بیێنی نەجاتشا دەی یا نا، ئایا ئا ویرە کە تۆ گەرەکتا قبووڵش کەری یاوگەکەش خزمەت بە ئینسانین یا نا دژوو ئینسانین، ئایا ئەگەر تۆ ئی ویریە قبوووڵ کەری تاوی خەڵکێ بن دەس یا دەسوو سواڵکەرێ یا ژەنێ کە دلێ کۆمەڵگاکەیتەنە زوڵمش ئۆ ملۆ متاوی یارذیش دەی ونەجاتش دەی، ئایا ویرت کەردەنۆ کە ئەگەر تۆ ویرێ هۆرچنی، ئا ویرە متاوۆ هەم سەربەرزت کەرۆ وهەم سەرشۆڕ یا ماڕۆت، ئایا تۆ کە باوەڕکا وێت تەبلیقات کەری، تا چن زانی ئی باوەڕێ درۆسێنێ و ئایا ئێساسەن خەڵکی نەجات مدا یا پەی کوشتوو کوشتاروو خەڵکی وەشێ بیێنێ، فرەو کەسی ئێنە باوەڕش بە ڕاو ڕاوینەکەو وێش هەن، کە هیچ ڕاوینێ تەر یا پەیلوایێ تەنانەت ساذێچ ئۆ وەراوەروو وێشۆ قبووڵە نمە کەرۆ، ئایا ئا ویرە کە منی جوان هۆرش چنوو فەقەت دەردۆ وێم و بەنسبەتوو ژیواو وێم وەرۆ، یا نا دەردۆ ئینسانەکاتەریج موەرۆ و مشیۆم تەبلیقاتش پەی کەروو. ئیسە ئی پرسێ هەنە کە کام ویری قبووڵ کەرمێ و کام باوەرا وزمێ لاوە، وڵام دای پی پرسێ فرە سخڵەتا بەڵام من جە ڕاوینوو وێمۆ  و بە نسبەتوو ژیواو وێم وڵامێ پی پرسێ مدەوە، من باوەڕم ئانەنە کە ئینسان مشیۆم دلێ ژیوایشنە بڕێ باوەڕی پسەو بنەماو ژیوایش و پەی ژیوایش تئۆریزێ کەرۆ، و پسەو بنەمایێ سەروو ئا ویریوە هەر عەقیدەو باوەرێ کە دڵشا و زانۆ چی قۆناغۆ ئارۆینە، کێشەو گرفتەکەیش حەل کەرۆ متاوۆ هۆرەش چنۆ، هەڵبەت من هیچ جۆر ئایدۆلۆژی یا ویروو تەفەکورێوی کە جە ڕاساو خزمەت بە ئینسانینە نەوۆ قبووڵش نمەکەروو، ئی بنجکێ فرەو جە ئایدۆلوژیەکا وحەر پاسە ڕابەرە کاریسماتیک یا گەورەکاو دونیای بەکار ئاردێنە، کە  یاوگەما ئینسانیەتا ، بەڵام وەختێ جە بواروو کردەوەینە مەی ڕاوو ڕاوینیشا هۆرسەنگنی، کە دیارا کە باوەڕەکێشا یا ویرشا چنی کرداریشا نمەوەنۆوە، و کردارشا چێوێنوو تەبلیقاتشا جێوێ تەر، چێگەنە من پسەو ئینسانێ کە ئازاد وەش کریانا و مشیۆم ئازاد بوونە جە گردوو بوارەکاو ژیواینە بە غەیر دژ بە ئینسانیەتی. چێوێ کە مشیۆم وەڵ چانەیەنە کە ویرێ قبووڵ کەروو و باوەڕێ تایبەت تەبلیغ کەروو مشیۆم جە وێم یاوابوونە کە من ئینسانێ ئازادەنا جە هەر قەیدوو بنوو بەسوو کەلەبەرێ، وەختێ ئینەمە دەرک کەرد ئا وەختەنە، کە مزانوو کام ویر خاساو کام ویر خرابا، هەڵبەت ئی خاسوو خرابە فرەو وەختا بڕێ ئینسانی ماچا نسبین. بەڵام من مەبەستم جە خاسوو خرابی ئانەنە کە کام ویر دژوو ئینسانی هەرمانە کەرۆ کامیچ بە نەفعۆ ئینسانی، شایەد ئەر گردوو دونیای جەم کەراوە و هیتلێرو و سەدامی وەراوەروو نیلسۆن ماندلای یا گاندیوە بنیارە، دڵنیانا کە گردوو خەڵکی هیتلێروو ڕەفێقەکەیش بە ئینسانێ خراب مزانا، چوون کاری خرابش دژوو ئینسانی و ئینسانیەتی کەردەن و جە وەراوەرشۆ، گردوو خەڵکی نیلسۆن ماندلای و ڕەفێقەکەیش بە ئینسانێ خاس مزانا چوون هەرمانەشا پەی ئینسانیەتی و جە ڕاساو ئازادی ئینسانەکانە کەردێنە، پەس چێگەنە ئینە ڕۆشن بیەنۆ پەیما کە کاری خاس یانی چێش و کاری خراب یانی چێش، وئانێچ کە ڕاوینێ نسبیشا هەن پەیش، نمەتاوا جە بنەما ئینسانیەکا لا بذا و نسبی گەرایی کەرا مەشرووعیەت پەی کوشتەو ئینسانەکا، جە باسەکەی دور نەگنوو وە، باوەڕوو ئینسانی وەڵ جە هەرچێوینە مشیۆم ئازادانە هۆرچنیا بۆ، باوەڕ مشیۆم جە ڕاساو ئینسانیەتوو خزمەت بە ئینسانینە تئۆریزە  کریابۆ، ئێحترام بە کەرامەتوو ئینسانەکا پسەو مەوجوودێ پسەو وێت، نە گەورە جە وێت نە وێقلە جە وێت شناسە کەری، مشیۆم ژەنوو پیای جیاجیا هۆرسەنگنای حقۆقیشا پەی نەکەری، چوون هەردوەتا ئینسانێندێ، و زاتەن بەرابەرێندێ، هەرچن پسەو یۆی نەبیدێ، ویرێ کە من هۆرش چنوو مشیۆم جە ڕاساو نەجات دای خەڵکانێنە بۆ کە گیرۆدێ ستەموو خەڵکانێ تەرێنێ، ئی بنجکێ فرە گرنگەنە کە ئا چێوەکە  ویرتەنە بەرش وزی، مشیۆم جە بواروو کردەوەینە بە تەمامی بەریش ڕاوە، و جە غەیر چی سوورەتینە پسەو هەورامیێ ماچا، "پسەنە سمەری دەی وارە" چوون هیچ ویرێ دەرذە نمە وەرۆ ئیلا ئانە کە بە شێوێ کرداری بتاوۆ جە ڕاساو کێشەو گرفتوو ئینسانەکانە هەنگامە هۆر گێرۆ، جە کۆمەڵگاو ئارۆ ئێمەنە فرەو خەڵکی هەنێ دەم جە ئازادی ژەنوو پیای و ئازادی بەشەری مذا، و وێشا کەردەن بە پشتیوانوو حقۆقوو مللەتەکا و سەروو ئینسانیەتی قەسەم موەرا، بەڵام وەختێ جە کردارەنە وینیشا خەریکوو پاشێل کەردەو ئازادی ئینسانەکانێ، دیارا ئی ئینسانێ کێشەی ئەسڵیشا ئازاد نەبیەی جەستەیی و ویریشانە، چوون ئینسانێ کە ئازاد و ئینسانانە ویر کەرۆوە، هەمیشە دڵە ورکێش ئازادی ئینسانەکان، بێ وەرچەم چانەیە کە کام جە کام ڕەگەزین، وکام جە کام هۆزوو عەشیرەو تایفەو مللەتوو جوگرافیاین، فرەو ئێمە فرەو وەختا بە تایبەت ڕۆشن ویرەکێما پسە خیاڵ کەراوە کە ئەگەر کەسێ هۆرسۆ و واتش من چالاکی پەی زوانوو ئەذاییم کەروو، ئیتر ئی بەشەرە حەتمەن ناسیۆناڵیزماو و ئیرتجاعین و یا هەرکەس باسوو مافوو ژەنێش کەرد مشیۆم هەمیشە چەپ یا کموونیست بۆنە، یا فرەو جە ئا کەسانا کە داعیەداروو ئایینینێ وەختێ باس جە مافوو ئینسانی وئینسانیەتی کەرا جیات مازاو ماچا تۆ ئایینی نیەنی، فرێچما هەنێ ناسیۆناڵیزمەنێ گردوو چێویشا کەردەن بە دموکرسی وئازادی وئارمانگەراییشا لێژیگاو دەگاینە پڕانۆ، بەڵام وەختێ ماچی جە وڵاتوو چینینە یۆشا ئێعدام کەردەن با بلمێ ناڕەزایەتی نیشان دەیمێ ماچا ئیمە چکۆو ئاذ چکۆ ئێمە.

ڕوێ چنی کوڕێ، بی بە دەم بۆڵەما واچێ ژیار تۆ ئا کارە کە پەی زوانوو فەرهەنگوو هەورامیش کەری بێ بنەمان وئینسانی نیا، واتم ئەی چێش کەردەی، ماچۆ فەقەت ئینسانیەت، دمای ماوێ چن کەسێشا ئێعدامێ کەردێبێنێ، لوایمێ تەزاهورات و ناڕەزایەتی، دمای ماوێ دەس بەسەری ئیلاو ئۆلانە و ئازاروو ئەزیەت، یاوانی بە ئا کابرایە واتم نەزەرەت چێشەنە جە بارەو ئا ناڕەزایەتیرە واتش کارەکەتا سەروو بنەماو ئینسانیەتی نەویەن، داخێنە هیچم نەوات واتم شایەد ڕاس واچۆ من ئیشتیبا کەروو، دمای ماوێ وەختوو هۆرچنیای سەرکۆماری بێنە، من کە خیاڵم جە دەنگدای ڕاحەت بێ چوون حەر جە زوو وە بۆنەو ئێحترام نیایرە بە ژەنێ کە جە وەڵاتوو منەنە هیچ مافوو حەقێش نیا قەسەمم وارذەن دەنگ نەذەو، لوانی لاش دڵوو وێمەنە واتم ئینە فرە ئینسانیەت لاشۆ گرنگا، بزەنەم ئیسە ئاذیچ ماچۆ دەنگ نمەذەو، دمای سڵامێ واتش پەنەم دەنگ مذەی، کەمێ چەمێم ترووکنێ و دەسم ئارذ چەمامەرە، واتم نەک سەهوەم کەردێبۆ ئینە ئاذ نەبۆ، واتم هەتیم چێش ماچی ماچۆ من دەنگ مذەو بە  مەڵا ڕفورمیستەکا واتم مەگەر تۆ باسوو ئینسانیەتی نەکەرینی ئیسە چێش بیەن عنەت هۆرماڵیێنە و دەنگ مذەی، وەرێ وێش پێچناو پسە رەقەماروو سۆحی، ماچۆ ئەر دەنگ نەذەو نمەمەرزنامەرە،

ئی داستانێ فرەم پەی قۆمیێنە نەک ڕایێ نەک دوێ رێ، مەبەستم چی داستانێ ئینە بێ بڕێ ئینسانێ هەنێ خەریکوو مەخسەرەکەردەینێ بە ئینسانەکا و هەرچی ڕوێنێ دەم جە ئازادیوو ئینسانیەتی مذا بەڵام وەختێ ڕەفتارەکاش دلێ کۆمەڵگاینە وینی جە وێت بێزار گنی،

دما قسە پەی جوانوو هەورامانی

جوانوو هەورامانی ئارۆ پەنە وازش بە ویری نەپچیای و کاڵی کە دژوو ئینسانەکان نیا، ئارۆ ئەر ئێمە پسەو ئینسانێ هەورامی بەیمێ وێمارە، و ڕۆشن ویری ئینسان دۆسی کومەک بە وێماو هەژارەکاو دەوروو پشتیما کەرمێ بنەماو ژیوایما، متاومێ ژیوایێوە وەش پەی وێما بە گا بارمێ،  ئارۆ مشیۆم بزانمێ کە هەورامان چێشش پەنە وازا(نیاز) و هۆکاروو دماکۆتەی کۆمەڵایەتی هەورامانی جێش بیەن، دمایی بە ویرێ ئازادوو ئینسانانە قۆڵێ هۆرماڵمێ و دەس کەرمێ خزمەت پی مەحاڵیە، ئارۆ جوانوو هەورامی پەنە واز نیا فشار بارۆ پەی وێش، و باوەڕەکەیش بە زۆرەملێ پەی خەڵکی سەلەمنۆ، هەورامان یاگۆ گرد ویرانە مشیۆم بۆ بە یاگۆ گرد ڕاوێنێ ئینسانی وئینسان دۆسی، ئارۆ پیاو ڕەنجدەروو هەورامانی نیازش بە جوانوو هەورامانین، بێ بە ویرە پاکوو بیگەەردەکەیش چا تەنگەلێژەینە نەجاتش بذۆ، ژەنۆ هەورامانی ئارۆ نیازش بە تاریفی بێ بنەمای پیا سالارانەی نیا، ژەنۆ هەورامانی ئارۆ نیازش بە ئازادین نیازش پانەین کە ژیوایێ خاستەروو عالتەرش بۆنە، ئارۆ مشیۆم سەروو ئی ڕاوینی کار کەرمێ کە چەنی وەرپەنگوو بێ هویەتی بیمێ، ئارۆ پیا سەرمایەدارەکاو هەورامانی خەریکا ونۆ  خەڵک و جوانوو هەورامانی هۆرلووشا، تا هیزی مەڵا ئێمە شاعروو نویسەری کۆمەڵایەتی بێ، ئارۆ مەڵا بیەن بە فتوا دەروو  شەڕی، ، ئارۆ کەسانێ پێذا بیێنی کە هەورامانیما نقموو تریاکوو مادەی هۆش بەری کەرا ، کێ ویر کەرێ کێ ئێ خیاڵش کە جوانوو هەورامانی بە مادەی هۆش بەر جەستەی تۆنینوو وێش کەرۆ بە گاڵتەو خەڵکی لایذەی، ئارۆ هەورامان حەر کێشەو گرفتیش زوان نیا ئارۆ هەزار کێشیش پەی ئامێنی ڕوە، ئارۆ ئەگەر گردوو باوەڕوو ئایدۆلۆژیەکاو دونیێ دلی هەورامانینە پیاذە کەری، بازەم نمە تاومێ کێشەکاو خەڵک بە تەمامی حەل کەرمێ، دەی وەختێ زانمێ ئینە کێشەو گرفتما هەن چی پڕمێ و داروو هەنجیری و وێما هاڵۆچنمێ، ئارۆ هەرکەس پەی ئینسانیەتی کار کەرۆ هەورامان یانەو ئاذین، ومتاوۆ جە حقۆقوو ژەنێ گێرە، تا پیای کاری گەر و هەژار، تا ئاگاوە کەردەو سەرمایەدارە هەژارەکا، و حەتا لابەردەو مادەی هۆشبەری، متاوۆ جە هەورامانەنە ئەرکی ئینسانی وێش بەرۆ ڕاوە. ئینە ڕاو جوانوو هەورامانینە کە ئەر تاوۆ بێ هەنگامە پەی ئی کێشەو گرفتیە بنیۆ ئەر نمەتاوۆیچ نەبۆ بایسوو کەسانێ کە جی ڕانە خەریکوو هەرمانینی،

نویسەر: ژیار سڵامەتیان

30کەڵەهەرزوو1392ڕۆجیاری

مەریوان